door Jan Hoek
Geertruidenberg – Eind jaren 90 is familiebedrijf Van Oord de kleinste van de zes grote baggeraars in ons land. Als blijkt dat in 2005 de aankoop van het veel grotere Ballast HAM Dredging te financieren is, hakt het bedrijf onder leiding van president-commissaris Koos van Oord sr de knoop door en neemt dat bedrijf over. Het Nederlandse bedrijf zou uitgroeien tot een van de grootste baggermaatschappijen van de wereld. De belangrijkste activiteiten van Van Oord zijn landaanwinning, de aanleg en het onderhoud van havens en vaarwegen, het beschermen van kusten en oevers en offshore werkzaamheden. Een van de medewerkers van Van Oord was een halve eeuw lang de in Geertruidenberg wonende Jan Verwijs. Zijn levensverhaal is onder de titel ‘Jan Verwijs, een halve eeuw vakmanschap bij Van Oord’ vastgelegd in een fraai boek.
Heel bijzonder is dat het boek geschreven is door de hierboven genoemde Koos van Oord sr, die over het initiatief zegt: “Het is het levensverhaal van iemand die 50 jaar verbonden was met de geschiedenis van het familiebedrijf in zoveel verschillende functies: op de schepen, op kantoor en als voorzitter van de ondernemingsraad; vanaf de beginfase van de steenstorters, de modernisering van het zinkwerk en de fusie. Jan heeft het allemaal meegemaakt.” Jan Verwijs is na zijn pensionering actief in de Bergse politiek en burgerlid van Team Broeders, waarvan hij na het stoppen van Hooijmaijers en Broeders, in de gemeenteraad zit; voor de komende verkiezingen staat hij op de lijst van Lokaal+ op plek 5. Zonder twijfel iemand met een boeiend verhaal. Een afspraak met Jan Verwijs is snel gemaakt en een dag later zit ik aan dezelfde eettafel waaraan in 2019 twee verdiepende gesprekken plaatsvonden tussen hem en Koos van Oord sr. Een wetens(w)aardig detail is dat diens zoon Pieter van Oord sinds 2024 president-directeur is van de Schiphol Group.
Van bottertje naar steenstorter
Jan Verwijs is geboren in december 1951 nabij het Zeeuwse Bruinisse als tweede zoon in een boerengezin. Zijn vader maakt op een gegeven moment de overstap van het boerenbedrijf naar de natte bouw en gaat werken in dienst van Aannemers Combinatie Zinkwerken (ACZ, later ACZ-Van Oord)) op de Grevelingendam. Op een zeilschool heeft Jan de liefde voor het varen ontdekt; hij gaat op het bottertje van een voormalige binnenvaartschipper, waarmee hij sportvissers mee het water opneemt, aan boord helpen. Later komt er een groter schip van 27 meter bij, waarmee Jan al op 16-jarige leeftijd met 20 sportvissers de Grevelingen opvaart. In huize Verwijs komen regelmatig collega’s van zijn vader langs en op een gegeven moment merkt hij op dat ook hij geïnteresseerd is in een baan bij ACZ. Dat Jan goed kan varen was algemeen bekend en nog geen maand later staat hij op de loonlijst van ACZ. Hij startte zijn loopbaan op de dag na 2e Pinksterdag 1969 op de steenstorter ‘Pieter’ en ging, door droeve familieomstandigheden, in 1991 op kantoor werken. Van eind 2003 tot 2018 was Verwijs voorzitter van de Ondernemingsraad.
Zeevaartschool Vlissingen
Halverwege 1970 stapte Jan Verwijs van de steenstorter ‘Pieter’ over op de grotere ‘Lien’, een omgebouwde dekschuit die eigendom was van Van Oord Werkendam en later op de ‘Avelingen’. Verwijs vertelt over die periode: “De schepen hadden toen nog geen DP-systeem (een dynamisch positioneringssysteem dat door gebruik te maken van de eigen schroeven een schip exact op positie blijft liggen, J.H.). Alles moest nog op anker en dat viel niet mee. Ik had geen stuurmans-opleiding gevolgd, maar had wel dispensatie om binnen de Noordzee te varen naar Schotland, Denemarken en ook naar Duitsland. Ik was inmiddels getrouwd met Corrie, woonde in Middelburg en had de ambitie om kapitein te worden. In die tijd waren we twee weken weg en een week thuis. In de week dat ik thuis was, volgde ik op eigen kosten een hbo-opleiding op de Zeevaartschool in Vlissingen. Ik haalde weliswaar mijn diploma, maar dan moet je wel vaartijd opbouwen voordat je kapitein mag zijn. Onze P&O-man kreeg het in 1986 bij de Scheepvaartinspectie voor elkaar dat ik gelijk kapitein kon zijn. Dat was tijdens een klus in het Franse Honfleur op de dat jaar bij Verolme Scheepswerf in Heusden gebouwde 2650 ton metende steenstorter ‘Jan Steen’. In 1988 was ik met hetzelfde schip in Bengkulu, een stad in Indonesië, waar we stenen voor dammen hebben gestort om zanddrift tegen te gaan.”
Kantoorwerk en Dubai
In de periode dat Jan Verwijs op de vloot zit, neemt Van Oord Utrecht in 1979 het besluit het 50%-aandeel van Van Oord Werkendam in ACZ over te nemen, waardoor ACZ voor de volle 100% van Van Oord Utrecht is. Tien jaar later, eind 1989 besluit Van Oord om ACZ en Van Oord Utrecht helemaal te integreren, waarna in de loop van 1990 de twee organisaties worden samengevoegd op het kantoor van ACZ Gorinchem. In oktober 1991, die in 1985 naar Raamsdonksveer verhuisde, wordt Jan Verwijs vanwege droeve omstandigheden gedwongen van boord te gaan. Zijn echtgenote Corrie blijkt ongeneeslijk ziek en overlijdt in 1993 op 38-jarige leeftijd. Jan is dan 42 en blijft achter met de kinderen Marijn en Patrick van toen 8 en 10 jaar. Jan Verwijs gaat werken op kantoor en was in de jaren 90 de centrale figuur voor onder andere de planning van de schepen. Ook was hij betrokken bij de bouw van nieuwbouwschepen, waaronder de ‘Razende Bol’ een baggervaartuig op een ponton, die is afgebouwd bij Scheepswerf De Donge in Raamsdonksveer. Eind 1994 leert Jan zijn huidige vrouw Hannie kennen; ze trouwen op 19 december 1997. Eind 2004 rondt Van Oord in Dubai het project Palm Jumeirah af en start met de werkzaamheden voor de aanleg van The World in Dubai. Jan Verwijs wordt gevraagd om het steenstortgedeelte van het wereldwijd spraakmakende project te coördineren en woont vervolgens samen met echtgenote Hannie bijna vier jaar in Dubai. In die periode werden door Jan en zijn team zo’n 35 miljoen ton steen verwerkt.
Ondernemingsraad en politiek
Eind 2003 wordt Jan Verwijs door de ondernemingsraad van Van Oord ACZ tot voorzitter gekozen. Na de fusie met Ballast Ham Dredging wordt hij begin 2004 door beide ondernemingsraden tot voorzitter van de samengevoegde ondernemingsraad gekozen. Pas in 2018, zijn vierde periode draagt hij de voorzittershamer over aan zijn opvolger. Als reacties op het 50 jaar lang functioneren van Jan bij Van Oord staat onder meer: ‘Jan is een bruggenbouwer; iemand die mensen samenbrengt en die via die weg de problemen van de dag oplost. Je was altijd kalm, luisterde goed en liet mensen in hun waarde, je hield van duidelijke communicatie, recht voor zijn raap en korte lijnen’. Eigenschappen die ook prima zouden passen bij een politicus. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 stond Jan Verwijs op plaats 15 van het CDA. De raadsleden Berrie Broeders en Leon Hooijmaijers stonden op een bepaald moment niet achter het landelijk beleid van die partij en gingen verder onder de naam Fractie Broeders-Hooijmaijers. Broeders was voor zijn werk veel in het buitenland en Hooijmeijers werd gemeentebode, waardoor Jan Verwijs als burgerlid namens die fractie regelmatig raadsvergaderingen bijwoonde. Tijdens een discussie over de bouw van een nieuwe brug over de Donge had hij een duidelijk mening. Hij zei onder andere: ‘We gaan in 2028 beginnen met het werk. De kosten blijven stijgen, dus 7,3 miljoen is dan echt te weinig. Ik ben er met mijn gezonde verstand uit de weg- en waterbouw van overtuigd dat het dan voor dat bedrag niet mogelijk is.’ Over zijn ‘politieke loopbaan’ zegt hij: “Als burgerlid mag je tijdens raadsvergaderingen wel meepraten, maar niet meestemmen. Na overleg met Berrie en Leon hebben we besloten de overstap te maken naar Lokaal+, die goed aansluit bij ons gedachtegoed: een partij waar de mens centraal staat en, gezien mijn achtergrond en de ligging van onze waterrijke gemeente voor mij heel belangrijk, affiniteit heeft met de binnenvaart en watersport. Wederzijds respect in de plaatselijke politiek is voor mij een groot goed; tel eerst tot tien, luister naar wat anderen zeggen en geef dan wel of geen commentaar.”